ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคใต้ เมกะโปรเจคปลดล็อกศักยภาพทางเศรษฐกิจของท้องถิ่น เปิดโอกาสให้ลูกหลานชาวใต้ได้พัฒนาบ้านเกิดได้อย่างมั่งคั่งและยั่งยืน

ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคใต้ เมกะโปรเจคปลดล็อกศักยภาพทางเศรษฐกิจของท้องถิ่น เปิดโอกาสให้ลูกหลานชาวใต้ได้พัฒนาบ้านเกิดได้อย่างมั่งคั่งและยั่งยืน

ภาคใต้ ถือเป็นภูมิภาคที่มีลักษณะเฉพาะที่แตกต่างไปจากภูมิภาคอื่นของประเทศไทย เป็นภูมิภาคเดียวที่มีลักษณะเป็นแหลมเรียวยาว ที่ถูกขนาดไปด้วยทะเล 2 ฟากฝั่ง มีฝนตกตลอดทั้งปี เป็นภูมิภาคที่มีความเหมาะสมกับการเพาะปลูกไม้ยืนต้นเช่น ยางพารา ทุเรียน โกโก้ และอุดมไปด้วยทรัพยากรทางธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์

ทั้ง ๆ ที่ภาคใต้เป็นพื้นที่ที่อุดมสมบูรณ์ แต่ในข้อเท็จจริงแล้ว ในปี 2565  ภาคใต้มีผลิตภัณฑ์ภาคต่อหัว (GRP per capita) ต่ำเป็นอันดับที่ 3 ของประเทศ เพียง 142,781 บาทต่อคนต่อปีเท่านั้น ในขณะที่ภาคตะวันออก ซึ่งมีพื้นที่ติดทะเลเช่นกันกลับมีผลิตภัณฑ์ภาคต่อหัวสูงถึง 515,683 บาทต่อคนต่อไป สูงกว่าภาคใต้ถึง 3.6 เท่า [1]

— เหตุใด 2 ภูมิภาคนี้ จึงมีความแตกต่างทางเศรษฐกิจมากถึงเพียงนั้น ? —

คำตอบง่าย ๆ คือภาคตะวันออกเป็นพื้นที่อุตสาหกรรม ตั้งแต่ที่ภาคตะวันออกได้รับการพัฒนาให้เป็นพื้นที่อุตสาหกรรมตั้งแต่โครงการ Eastern Seaboard อัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจของภาคตะวันออกก็เติบโตเพิ่มขึ้นสูงมาก จนแม้ในปัจจุบันผลิตภัณฑ์ภาคต่อหัวของชาวกรุงเทพและปริมณฑลยังเป็นรองภาคตะวันออก

นอกจากนี้ ท่าเรือสำคัญของประเทศ ยังตั้งอยู่ในภาคตะวันออก ในขณะที่ภาคใต้ ซึ่งมีภูมิประเทศติดทะเลทั้ง 2 ด้าน สามารถเชื่อมโยงได้ทั้งฝั่งตะวันออก และตะวันตก แต่ภาคใต้กลับไม่มีท่าเรือสำคัญเลย การขนส่งไปยังเอเชียใต้ และยุโรป ไทยยังต้องพึ่งพาทั้งสิงคโปร์และมาเลเซีย ทั้ง ๆ ที่ภาคใต้ของประเทศไทยมีศักยภาพที่จะทำ

โครงสร้างทางเศรษฐกิจของภาคใต้ มีภาคการเกษตรเป็นกระดูกสันหลัง ตั้งแต่ปี 2554 เป็นต้นมา สัดส่วนผลผลิตภาคการเกษตรของภาคใต้ ไม่เคยต่ำกว่า 20% ในขณะที่การท่องเที่ยว การค้า และอุตสาหกรรม ไม่เคยสูงกว่าระดับ 16.1%[2]

แต่เมื่อพิจารณาสินค้าเกษตรของภาคใต้ ในปี 2564 ยางพารา และปาล์ม ถือเป็นสินค้าหลักที่สำคัญ มีสัดส่วนมูลค่าสินค้าเกษตรอยู่ที่ 43% และ 36% แต่อุตสาหกรรมที่เข้ามารองรับกลับมีเพียงอุตสาหกรรมเกษตรแปรรูปขั้นกลาง เช่นยางพาราแปรรูป น้ำมันปาล์มดิบ และอาหารทะเลแปรรูปเท่านั้น [2]

นอกจากนี้ สิ่งที่เป็น Pain Point สำหรับคนใต้ คือการที่ลูกหลานชาวใต้ ไม่สามารถหางานทำในจังหวัดได้ ต้องย้ายถิ่นฐานออกไปหางานทำในเมืองใหญ่ หรือในภูมิภาคอื่นที่ห่างไกลบ้านเกิด

ทั้งนี้มีรายงานว่า ในช่วงวิกฤติโควิดช่วงต้น เศรษฐกิจของประเทศหยุดชะงัก เนื่องจากการประกาศมาตรการล็อกดาวน์ของรัฐบาล แต่อนุญาตให้มีการกลับไปกักตัวในถิ่นฐานบ้านเกิด เศรษฐกิจและการค้าขายในจังหวัดเล็ก ๆ อย่างชุมพร และระนองกลับเติบโตสวนทางจังหวัดอื่น 

เนื่องจากลูกหลานชาวใต้กลับบ้านเกิด สั่งซื้อสินค้าในบ้านเกิดเพื่อการบริโภค ทำให้เศรษฐกิจเติบโต และสภาพเช่นนี้กลับหายไป ภายหลังจากที่รัฐบาลยกเลิกมาตรการล็อกดาวน์ และนี่เป็นภาพสะท้อนว่า คนใต้ไม่สามารถหางานทำได้ในบ้านเกิด ต้องออกไปทำงานที่อื่น เนื่องจากไม่มีงานที่รองรับกับความสามารถของตนเอง

— ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคใต้ (Southern Economic Corridor : SEC) คือตัวเปลี่ยนเกม —

กรอบการพัฒนา SEC มุ่งเน้นการพัฒนาโครงสร้างทางเศรษฐกิจของภาคใต้ โดยใช้จุดเด่นที่ธรรมชาติมอบให้ มายกระดับความเจริญทางเศรษฐกิจ และการกระจายความเหลื่อมล้ำในภูมิภาค ผ่านกรอบการพัฒนาใน 4 ด้านดังนี้

1 การพัฒนาประตูการค้าฝั่งตะวันออก (Western Gateway) 

ด้วยการยกระดับโครงสร้างพื้นฐานด้านการขนส่งและโลจิสติกส์ ทั้งทางถนน-ราง-เรือ-อากาศ เชื่อมโยงภาคใต้กับภาคกลางและภูมิภาคอื่นของประเทศ อีกทั้งทางมาเลเซียยังแสดงความสนใจที่จะพัฒนาเส้นทางคมนาคมเพื่อเชื่อมโยงกับภาคใต้ของไทยด้วย

ท่าเรือระนอง ถือเป็นหมุดหมายที่สำคัญสำหรับ SEC เพื่อการเชื่อมโยงฝั่งตะวันตก ไปยังกลุ่มประเทศเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (BIMSTEC) และสามารถส่งสินค้าจากประเทศไทยสู่ยุโรป และแอฟริกาได้ โดยไม่ต้องพึ่งพามาเลเซีย และสิงคโปร์

โดยเฉพาะเมื่อมีการเปิดให้บริการโครงการแลนด์บริดจ์ เส้นทางการขนส่งสินค้าจากภาคตะวันออก สามารถใช้เส้นทางโครงการแลนด์ริดจ์ไปสู่ภาคตะวันตกได้ ในขณะที่ท่าเรือชุมพรในโครงการแลนด์บริดจ์ สามารถส่งสินค้าของภาคใต้ไปสู่เอเชียตะวันออก ออสเตรเลีย และทวีปอเมริกาได้ด้วยเช่นกัน

2 การพัฒนาประตูการท่องเที่ยวอ่าวไทย และทะเลอันดามัน

ด้วยความที่ภาคใต้ มีลักษณะทางภูมิศาสตร์ที่แตกต่างไปจากภูมิภาคอื่นของประเทศ อีกทั้งยังมีประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรมที่แตกต่าง ทำให้ภาคใต้เป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีศักยภาพที่โดดเด่น รอให้ผู้คนได้รู้จักและมาสัมผัส

ถึงแม้ว่าความโดดเด่นของภาคใต้ จะเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางทะเล ไม่ว่าจะที่ภูเก็ต พังงา กระบี่ แต่สิ่งที่หลายยังไม่รู้คือ ภาคใต้เองก็มีแหล่งท่องเที่ยวป่าเขาที่โดนเด่นเช่นกัน ภาคใต้ถือเป็นแหล่งปีนเขายอดนิยมของชาวต่างชาติมาช้านาน อีกทั้งยังมีเขาหลายลูกที่มีบรรยากาศของหมอกยามเช้าที่งดงาม ไม่แพ้ภาคเหนืออีกด้วย

การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านการท่องเที่ยว ไม่ว่าจะเป็นการพัฒนาเส้นทางการคมนาคมขนส่ง (ตามกรอบที่ 1) การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านการท่องเที่ยว เช่นท่าเรือท่องเที่ยว ท่าเรือสำราญ ซึ่งท่าเรือเหล่านี้นอกจากจะสามารถเชื่อมโยงการท่องเที่ยวภายในภาคใต้ได้แล้ว ยังสามารถเชื่อมโยงไปยังฝั่งตะวันออกได้อีกด้วย

สำหรับข้อกังวลว่า การพัฒนาอุตสาหกรรม (ตามกรอบที่ 3 ที่จะกล่าวถึงต่อไป) จะเข้ามาทำลายสิ่งแวดล้อม และแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาตินั้น ในประเด็นนี้ ถ้าหากมีการบริหารจัดการสิ่งแวดล้อมที่ดีเพียงพอ ก็สามารถสร้างสมดุลระหว่างการพัฒนาและการอนุรักษ์ได้

นอกจากนี้หากพิจารณาการพัฒนาในภาคตะวันออกที่ประสบความสำเร็จจนสามารถยกระดับเป็นระเบียงเศรษฐกิจภาคตะวันออก (EEC) ได้แล้ว จะเห็นได้ว่าในภาคตะวันออก ก็มีแหล่งท่องเที่ยวทางทะเลที่มีชื่อเสียงจนเป็นที่รู้จักไปทั่วโลก เช่นพัทยา เกาะช้างด้วยเช่นกัน ภาคตะวันออกทำได้ ก็ไม่มีเหตุผลที่ภาคใต้จะทำไม่ได้ อีกทั้งประเด็นด้านสิ่งแวดล้อมนั้น อยู่ในกรอบการพัฒนาข้อที่ 4 ที่จะกล่าวถึงต่อไป

3 การพัฒนาอุตสาหกรรมฐานชีวภาพและการแปรรูปเกษตรมูลค่าสูง (Bio-Based and Processed Agriculture Products)

การพัฒนาภาคอุตสาหกรรม คือการสร้างขีดความสามารถในการผลิตให้มีประสิทธิผลสูงมากยิ่งขึ้น สร้างมูลค่าของสินค้าให้สูงมากยิ่งขึ้น และเป็นการสร้างความต้องการของตลาดให้กว้างขวางและหลากหลายมากยิ่งขึ้นอีกด้วย

ซึ่งกรอบการพัฒนา SEC จะมุ่งเน้นไปที่การนำเทคโนโลยีสมัยใหม่ใช้ในการสร้างสินค้านวัตรกรรมทางการเกษตร โดยพุ่งเป้าไปที่ยางพารา, น้ำมันปาล์ม และอาหารทะเล ซึ่งเป็นผลผลิตหลักของภาคใต้โดยเฉพาะ อีกทั้งยังครอบคลุมไปถึงพืชท้องถิ่นอื่น ๆ ในภาคใต้อีกด้วย

โดยจะมีการยกระดับอุตสาหกรรมเกษตรแปรรูปชั้นต้น และชั้นกลางที่มีอยู่แล้ว ไปสู่อุตสาหกรรมชั้นที่สูงขึ้น ต้องการองค์ความรู้และทักษะที่สูงขึ้น อีกทั้งยังมีการส่งเสริมด้านการทำวิจัยและพัฒนา (R&D) เพื่อให้เกิดการพัฒนาที่ต่อเนื่องและยั่งยืนมากยิ่งขึ้นในภาคใต้เอง

น้ำมันปาล์มจะได้รับการยกระดับการผลิตให้มีมูลค่าสูงขึ้น สร้างผลิตภัณฑ์ใหม่ ๆ จากน้ำมันปาล์ม และจะมีการแปรรูปน้ำมันปาล์ม เพื่อการใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมปิโตรเคมี ในพื้นที่ EEC อีกด้วย

ยางพาราจะได้รับการยกระดับเพื่อการผลิตสินค้านวัตรกรรมจากยางพารา ซึ่งในปัจจุบันนี้ ชุดเครื่องนอนจากยาพาราของไทย ได้รับความเชื่อถืออย่างสูงในตลาดจีนอยู่แล้ว ถึงแม้ว่าจีนจะสามารถผลิตเครื่องนอนยางพาราในประเทศของตัวเองได้ แต่ชาวจีนกลับเชื่อมั่นในคุณภาพสินค้าจากไทยมากกว่า [3] การพัฒนานวัตรกรรมสินค้าจากยางพาราของไทยให้สูงยิ่งขึ้น จะเป็นการตอกย้ำความเชื่อมั่นในสินค้าไทยในตลาดจีน สร้างรายได้สู่ภาคใต้และประเทศไทยได้มากยิ่งขึ้น

นอกจากนี้ กรอบการพัฒนา ยังมุ่งเน้นการยกระดับการทำการเกษตร และการบริหารจัดการน้ำ ให้มีประสิทธิภาพสูงและประสิทธิผลยิ่งขึ้น และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากกว่าเดิม อีกทั้งยังทำให้เกิดการจ้างงานมากยิ่งขึ้น โดยเฉพาะแรงงานทักษะสูง เปิดโอกาสให้ลูกหลานชาวใต้สามารถทำงานในท้องถิ่น พัฒนาบ้านเกิดได้มากขึ้นกว่าเดิมด้วย

4 การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ การส่งเสริมวัฒนธรรม และการพัฒนาเมืองน่าอยู่ (Green, Culture, Smart and Livable City)

ทรัพยากรธรรมชาติ และวัฒนธรรมของภาคใต้ คือแก่นคุณค่า (Core Value) ของภาคใต้ ที่จะสร้างอัตลักษณ์ที่โดดเด่น สามารถสร้างมูลค่า เพิ่มรายได้ ส่งเสริมเศรษฐกิจในพื้นที่ เพื่อสร้างการพัฒนาที่ยั่งยืนได้ 

ซึ่งกรอบของการพัฒนาจะมุ่งเน้นไปที่การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมทั้งทางบก และทางทะเล ผ่านการฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติให้อุดมสมบูรณ์ ตัวอย่างที่ชัดเจนของสร้างมูลค่าจากการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมนั้น คือในช่วงวิกฤติโควิด ที่มีการปิดแหล่งท่องเที่ยวทางทะเลในหมู่เกาะพีพี ทำให้ระบบนิเวศน์ทางทะเลได้รับการฟื้นฟูอย่างเต็มที่ และกลับมาสวยงามยิ่งกว่าเดิม จนกลายเป็นการดึงดูดนักท่องเที่ยวให้กลับมาเที่ยวมากยิ่งกว่าเดิม

นอกจากนี้ ยังมุ่งเน้นการอนุรักษ์และส่งเสริมวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่น ด้วยการฟื้นฟูเมืองประวัติศาสตร์ ปรับปรุงเป็นแหล่งท่องเที่ยว ด้วยการเปิดโอกาศให้ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการบริหารจัดการด้วย

อีกทั้งกรอบของการพัฒนา จะรวมไปถึงการยกระดับมาตรฐานและการขยายตลาดสินค้าชุมชนเพื่อการสร้างและการรายได้ไปสู่ท้องถิ่น ลดความเหลื่อมล้ำในสังคมลงด้วย

การพัฒนาให้เป็นเมืองน่าอยู่ จะมีการใช้เทคโนโลยีดิจิทัล เข้ามาช่วยในการบริหารจัดการเมือง ให้มีความเหมาะสมต่อการอยู่อาศัยสำหรับคนทุกกลุ่มในสังคม เอื้ออำนวยต่อการขยายตัวทางเศรษฐกิจ แต่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เพื่อให้เกิดการอำนวยความสะดวกต่อประชาชนผู้อยู่อาศัยและนักท่องเที่ยว ทั้งในมิติของการอยู่อาศัย การท่องเที่ยว และความปลอดภัย

— คนใต้จะได้อะไรจาก SEC —

ในปี 2561 จังหวัดระนอง, ชุมพร, สุราษฎร์ธานี และนครศรีธรรมราช ซึ่งเป็นพื้นที่ในโครงการ SEC มีมูลค่าผลิตภัณฑ์รายจังหวัดรวมกันเพียง 487,002  ล้านบาทเท่านั้น แต่นับตั้งแต่ที่โครงการ SEC ได้เริ่มดำเนินการในปี 2562 เมื่อถึงปี 2564 ผลิตภัณฑ์รายจังหวัดในจังหวัด SEC เพิ่มขึ้นเป็น 526,421 ล้านบาท [4] 

เติบโตขึ้น 8% ในระยะเวลา 2 ปี ในขณะที่อัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจของพื้นที่ SEC ช่วงระหว่างปี 2555 – 2559 มีอัตราการขยายตัวโดยเฉลี่ยเพียง 2.9% เท่านั้น [5] และจากการคาดการณ์ของสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สภาพัฒน์) คาดว่า ณ ปี 2572 หรือ 10 ปีแรกของการพัฒนา จะสามารถเพิ่มอัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจได้อย่างน้อย 5% ต่อปี [6]

ซึ่งการเติบโตนี้ ยังเป็นเพียงการเจริญเติบโตในระยะเริ่มต้นเท่านั้น เนื่องจากว่ายังมีอีกหลายส่วน หลายโครงการที่ยังรอให้รัฐบาลสานต่อเพื่อให้เกิดการพัฒนาในระยะยาวอย่างยั่งยืนมากยิ่งขึ้น โดยเฉพาะโครงสร้างพื้นฐานด้านการคมนาคม รถไฟฟ้าความเร็วสูง (Highspeed Train) อุตสาหกรรมชั้นสูง และโครงการแลนด์บริดจ์ 

ที่จะนำมาซึ่งความเจริญก้าวหน้า และความมั่งคั่งอย่างยั่งยืน ในพื้นที่ SEC ซึ่งตามแผนพัฒนาในอนาคตระยะยาว จะขยายลงไปยังจังหวัดอื่นในภาคใต้ ทำให้ภาคใต้ของไทยกลายเป็นผู้เล่นสำคัญในทางเศรษฐกิจ การค้าและการท่องเที่ยว

อีกทั้งยังเป็นการเปิดโอกาสให้ลูกหลานชาวใต้ ได้มีโอกาสทำงานในบ้านเกิด ปลดล็อกศักยภาพของท้องถิ่นตนเอง กระจายความเจริญจากศูนย์กลางสู่ภาคใต้ ได้อย่างมั่งคั่งและยังยืน

บทความโดย: ศิราวุธ ภุมมะกสิกร นักเขียนอาวุโส  The Structure



ที่มา

[1] “ผลิตภัณฑ์ภาคและจังหวัด แบบปริมาณลูกโซ่ ฉบับ พ.ศ. 2565”, https://www.nesdc.go.th/ewt_dl_link.php?nid=15104&filename=gross_regional

[2] “โครงสร้างเศรษฐกิจใต้จากอดีตถึงปัจจุบัน และอนาคตหลังโควิด”, https://www.bot.or.th/th/research-and-publications/articles-and-publications/articles/regional-articles/reg-article-2023-07.html

[3] “คนจีนเชื่อมั่นใน ที่นอนยางพาราของไทย ‘พาณิชย์’ ชี้อย่าปล่อยให้หมอนและที่นอนยางพาราเป็นเพียงของฝาก แต่ควรเร่งเจาะตลาดผ่าน e-Commerce และ KOL”, https://thestructure.live/dipt-points-out-thai-rubber-bedding-product-should-be-expand-to-chinese-market-via-e-commerce-2024-06-21/

[4] สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, “ผลิตภัณฑ์ภาคและจังหวัด”, https://www.nesdc.go.th/main.php?filename=gross_regional

[5] “การพัฒนาพื้นที่ระเบียงเศรษฐกิจภาคใต้อย่างยั่งยืน”, https://www.nesdc.go.th/ewt_dl_link.php?nid=9557 

[6] “SEC พื้นที่เศรษฐกิจใหม่ ก้าวไกล ยั่งยืน”, https://www.nesdc.go.th/ewt_dl_link.php?nid=9580

[7] “แผนพัฒนาภาคใต้ ในช่วงแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 12 (พ.ศ. 2560 – 2564)” , https://www.nesdc.go.th/ewt_dl_link.php?nid=7529 

[8] “เขตเศรษฐกิจพิเศษ ประเทศไทย พ.ศ. 2566”, https://www.nso.go.th/public/e-book/Indicators-Economic/Special_Economic_Zones_2023/

[9] “การพัฒนาพื้นที่ระเบียงเศรษฐกิจภาคใต้อย่างยั่งยืน SEC”, https://www.youtube.com/watch?v=KvkWHtP-1CU