คลองฟูนัน เตโช อิทธิพลของพญามังกรจีนในลุ่มแม่น้ำโขง โครงการที่อาจเปลี่ยนกัมพูชาจาก ‘ประเทศยากจน’ ให้กลายมาเป็น ‘ประเทศรายได้ปานกลาง’ ในอนาคต

คลองฟูนัน เตโช : อิทธิพลของพญามังกรจีนในลุ่มแม่น้ำโขง โครงการที่อาจเปลี่ยนกัมพูชาจาก ‘ประเทศยากจน’ ให้กลายมาเป็น ‘ประเทศรายได้ปานกลาง’ ในอนาคต

กัมพูชา ประเทศบนพื้นแผ่นดินภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่ถูกขนาบข้างจากไทยและเวียดนามกำลังจะลงทุนโครงการสำคัญซึ่งอาจจะพลิกโฉมหน้าเศรษฐกิจของกัมพูชาจากประเทศยากจนให้กลายเป็นประเทศที่มีรายได้ปานกลาง ซึ่งโครงการสำคัญที่ว่า คือ โครงการขุดคลอง “ฟูนัน เตโช” (Funan Techo)

เมื่อเดือนพฤษภาคม 2566 ที่ผ่านมา รัฐสภากัมพูชาได้เห็นชอบโครงการระบบขนส่งทางน้ำและโลจิสติกส์ โตนเล บาสัค หรือโครงการคลอง ฟูนัน เตโช เพื่อขุดคลองเชื่อมต่อแม่น้ำโขงที่จังหวัดพระตาแก้วซึ่งอยู่ห่างจากกรุงพนมเปญไปทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ กับจังหวัดแกบซึ่งตั้งอยู่ใกล้เวียดนาม เพื่อใช้การคมนาคมขนส่งสินค้าทางเรือ [1]

รัฐบาลกัมพูชาได้ลงนามให้ China Bridge and Road Corporation ซึ่งเป็นบริษัทที่ถูกควบคุมจากรัฐบาลจีนเป็นผู้ขุดคลองฟูนัน เตโช มีความลึก 5.4 มีระยะทาง 180 กิโลเมตร มีร่องน้ำสำหรับการเดินเรือลึก 4.7 เมตร ขนาด 2 ช่องทางจราจร มีความกว้างช่องทางขาขึ้น (ทวนกระแสน้ำ) 100 เมตรและขาล่อง (ตามกระแสน้ำ) 80 เมตรสามารถรองรับเรือขนส่งสินค้าขนาด 3,000 ตัน คลองฟูนัน เตโช จะมีสะพาน 11 แห่ง เขื่อนกั้นน้ำ 3 แห่ง โดยรัฐบาลกัมพูชาวางแผนก่อสร้างในช่วงปลายปี 2567 และจะก่อสร้างแล้วเสร็จในปี 2571 [2]

China Bridge and Road Corporation จะเป็นผู้จัดหาเงินทุนและขุดคลองฟูนันเตโช จากนั้นจะบริหารและรับผลกำไรจากการดำเนินการของคลองเป็นเวลา 50 ปี 

กัมพูชาต้องการให้คลองฟูนัน เตโช เชื่อมโยงการคมนาคมทางน้ำระหว่างอ่าวไทยและพื้นที่ด้านในของกัมพูชา อันจะทำให้สามารถลดต้นทุนการขนส่ง จากอดีตที่กัมพูชาต้องขนส่งสินค้าจากดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขงผ่านเวียดนามตอนใต้ 

รัฐบาลกัมพูชาเชื่อว่าคลองฟูนัน เตโช จะส่งเสริมการพัฒนาเศรษฐกิจ ด้วยการอำนวยความสะดวกให้กับการขนส่งสินค้าระหว่างท่าเรืออิสระพนมเปญกับท่าเรือน้ำลึกในสีหนุวิลล์ และหากมองในมิติการเมืองระหว่างประเทศ คลองฟูนัน เตโช จะช่วยลดการพึ่งพิงท่าเรือของเวียดนามที่กัมพูชาต้องพึ่งพามาตลอด เป็นโครงการที่มีความหมายต่อความสัมพันธ์ระหว่างกัมพูชา – จีน – เวียดนาม

เวียดนามประเทศที่อยู่ใกล้กัมพูชาย่อมได้รับผลกระทบอย่าหลีกเลี่ยงไม่ได้ นางสาวฟาม ทู ฮัง โฆษกกระทรวงการต่างประเทศเวียดนามได้ระบุว่า รัฐบาลเวียดนามไม่มีข้อมูลคลองฟูนัน เตโช ที่เพียงพอที่นำไปประเมินผลกระทบของการโครงการดังกล่าว และยังคาดหวังให้กัมพูชาให้ ความร่วมมือกับประเทศอื่น ๆ ในอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขงต่อไป

ที่ผ่าน สินค้าเข้า-ออกกัมพูชาประมาณ 33% ได้ส่งผ่านแม่น้ำโขงไปยังท่าเรือเวียดนามเพื่อส่งออกไปยังตลาดโลก โดยโครงการคลองฟูนันเตโชตั้งเป้าว่าจะลดปริมาณสินค้าที่ใช้เส้นทางท่าเรือเวียดนามให้ลดลงเหลือ 10% [3]

ตามข้อตกลงแม่น้ำโขงในปี 2538 โครงการที่กระทบต่อการไหลของแม่น้ำโขงต้องได้รับการประเมินทางเทคนิคจากคณะกรรมาธิการแม่น้ำโขง (Mekong River Commission: MRC) และรับฟังข้อมูลอย่างรอบด้านจากประเทศสมาชิก ซึ่งประกอบด้วยเวียดนาม ลาว และไทย

นายกรัฐมนตรีกัมพูชา นายฮุน มาเนต ได้ปฏิเสธว่าคลองแห่งนี้จะไม่ให้เรือรบของจีนเข้าถึงพื้นที่ภายในของภูมิภาคได้ โดยกล่าวว่ากัมพูชาไม่อนุญาตให้ต่างประเทศใช้ดินแดนของกัมพูชาเป็นฐานทัพเพื่อต่อสู้กับประเทศอื่น ๆ 

Brian Eyler ผู้อำนวยการโครงการในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ณ ศูนย์สติมสัน  ได้ออกมาแสดงความคิดเห็นว่า โครงการนี้อาจส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศและชีวิตเกษตรกรในพื้นที่ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขง  เพราะการขุดคลองอาจทำให้ระบบการไหลเวียนที่ซับซ้อนของแม่น้ำโขงเปลี่ยนไปได้ และอาจทำให้ความหลากหลายทางชีวภาพลดน้อยลง หรือถึงขั้นเลวร้ายที่สุดอาจทำให้ระดับน้ำในแม่น้ำมีไม่มากเท่าที่ควร จนอาจทำให้ชุมชนริมน้ำมีความอุดมสมบูรณ์  [4]

ปัจจุบันพื้นที่ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขงตอนล่างมีความเปราะบางด้านสิ่งแวดล้อมหลังจากมีการก่อสร้างเขื่อนจำนวนมากในจีนและลาว ซึ่งเป็นปัจจัยที่ทำให้เวียดนามกังวลว่าพื้นที่ของตนอาจเสี่ยงมากขึ้นกว่าเดิม หลังจากขุดคลองสำเร็จ

เวียดนามคงไม่ได้มองถึงมิติความมั่นคงด้านสิ่งแวดล้อมเพียงมิติเดียว แต่เวียดนามกำลังวิตกว่าจีนในฐานะผู้สนับสนุนคนสำคัญจะอาศัยคลองฟูนัน เตโช อาจจะใช้คลองแห่งนี้เพื่อวัตถุประสงค์ทางการทหาร

คลองที่มีความกว้าง 100 เมตรและลึก 5.4 เมตรนี้อาจทำให้เรือของกองทัพเรือของจีนเข้าถึงพื้นที่ภายในเมืองของกัมพูชาและเวียดนามได้ ตามข้อมูลจากรายงานหลายแห่ง ปลายทางติดชายฝั่งในจังหวัดแกบของโครงการนี้มีระยะทางห่างจากฐานทัพเรือเรียมของกัมพูชาในเมืองสีหนุวิลล์ประมาณ 100 กิโลเมตร ซึ่งเพิ่งได้รับการปรับปรุงใหม่โดยได้รับการสนับสนุนจากจีนเมื่อไม่นานมานี้ [5]

จีนมุ่งหวังว่าการลงทุนของจีนในโครงการดังกล่าวจะช่วยยกระดับอิทธิพลของจีนในพื้นที่ลุ่มแม่น้ำโขงตอนใต้มากขึ้น เพราะการที่จีนได้เข้าช่วยเหลือกัมพูชาในการขุดคลองนี้ ทำให้มีผลประโยชน์ซ่อนเร้นภายในที่จีนต้องการได้รับจากการขุดคลองฟูนัน เตโช ประกอบกับหากเกิดความขัดแย้งระหว่างกัมพูชากับเวียดนาม ผลกระทบของความขัดแย้งอาจจะลุกลามกลายเป็นปัญหาในอนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขง ซึ่งจะทำให้มีผลกระทบต่อไทยไม่ว่าทางตรงหรือทางอ้อมได้

นับต่อจากนี้ ไทยควรศึกษาข้อมูลโครงการขุดคลองฟูนัน เตโช อย่างลึกซึ้ง เพื่อที่จะแสวงประโยชน์หรือข้อได้เปรียบที่ไทยจะได้รับจากคลองฟูนัน เตโช ต่อไปในอนาคต

บทความโดย : รชฏ ปราการพิลาศ นักวิเคราะห์นโยบายและแผน

ที่มา

[1] https://plus.thairath.co.th/topic/politics&society/104415

[2] https://plus.thairath.co.th/topic/politics&society/104415

[3] https://www.brandthink.me/content/funan-techo-project

[4] https://www.brandthink.me/content/funan-techo-project

[5] https://ipdefenseforum.com/th/2024/04 /โครงการขุดคลองในกัมพูช/