ArticlesบทบรรณาธิการFake News ที่ฆ่าคน: ย้อนประวัติศาสตร์การใช้ข่าวปลอม ปลุกปั่นความเกลียดชัง และบ่อนทำลายประชาธิปไตย

Fake News ที่ฆ่าคน: ย้อนประวัติศาสตร์การใช้ข่าวปลอม ปลุกปั่นความเกลียดชัง และบ่อนทำลายประชาธิปไตย

ในสมรภูมิการเมืองยุคดิจิทัลที่ความเร็วในการสาดโคลนสำคัญกว่าความถูกต้องของข้อเท็จจริง สังคมไทยเพิ่งได้ชมละครตลกร้ายฉากใหญ่จากเพจอวตารชื่อ “Godd Dam” ที่ขยันปั้นน้ำเป็นตัวชนิดไม่กลัวฟ้าดิน ตั้งแต่วีรกรรมเสกตัวละครทิพย์อย่างลูกชายองคมนตรีที่ไม่มีชื่ออยู่ในทะเบียนราษฎรว่าฟอกเงินคริปโทฯ ไปจนถึงการตัดต่อสลิปโอนเงินปลอม 7 ล้านบาท เพื่อหวังผลดิสเครดิตทางการเมือง

 

แต่หัวใจสำคัญของเรื่องนี้ไม่ได้อยู่ที่ความหน้าด้านของเพจผีไร้ตัวตน เพราะขยะไซเบอร์ในพื้นที่มืดย่อมไม่มีราคาค่างวดใดๆ หากปราศจาก “ตัวขยายผล” (Amplifier) ในพื้นที่สว่าง

 

ทันทีที่เพจอวตารโยนระเบิดปลอมออกมา สส. พรรคฝ่ายค้านบางคน กลับกระโดดงับลูกแล้วกดแชร์ต่อภายในเวลาไม่กี่นาที

 

การกระทำเช่นนี้ไม่ใช่ความไร้เดียงสาแบบชาวบ้านร้านตลาดที่เห็นโพสต์ผ่านตาแล้วแชร์ต่อ แต่คือการนำต้นทุนความน่าเชื่อถือของตำแหน่งผู้แทนราษฎรไปประทับตรารับรองให้เรื่องโกหกกลายเป็นประเด็นสาธารณะ

 

ครั้นพอถูกจับโป๊ะได้ว่าเป็นหลักฐานเก๊ ก็เพียงแค่แอบลบโพสต์เงียบๆ แล้วชิ่งหนีด้วยเทคนิคการปฏิเสธความรับผิดชอบแบบตีมึน (Plausible Deniability) โดยอ้างว่าตนเองเป็นแค่ผู้แชร์ ไม่ใช่ผู้สร้าง

 

ซ้ำร้าย ระบบนิเวศของความเท็จนี้ยังสมบูรณ์แบบยิ่งขึ้นด้วยขบวนพาเหรดของเหล่า “นายแบก นางแบก” ที่ดาหน้าออกมาตีลังกาแก้ต่างให้คนที่ตัวเชียร์ด้วยตรรกะวิบัติอย่าง “เจตนาดีแต่ข้อมูลคลาดเคลื่อน” หรือ “ทีฝั่งโน้นทำไมไม่ด่า”

 

พฤติกรรมการให้ท้ายเช่นนี้ทำให้ต้นทุนของการโกหกทางการเมืองกลายเป็นศูนย์ เมื่อความภักดีต่อพรรคพวกถูกยกให้อยู่เหนือความจริง มาตรฐานจริยธรรมที่เคยใช้ชี้หน้าตรวจสอบคนอื่นก็ถูกพับเก็บเข้าลิ้นชัก เหลือไว้เพียงการเมืองแบบชนเผ่าที่มีกองเชียร์คอยทำหน้าที่เป็นพนักงานซักฟอกความผิดให้ฟรีๆ

 

หากใครยังกล้าปลอบใจตัวเองว่า “ก็แค่การปั่นกระแสการเมือง ไม่ได้ทำให้ใครตายสักหน่อย” ประวัติศาสตร์โลกก็มีคำตอบที่ตบหน้าคำพูดนี้ได้อย่างเจ็บแสบ

 

ย้อนกลับไปในทศวรรษ 1950 ที่สหรัฐอเมริกา วุฒิสมาชิก โจเซฟ แมคคาร์ธี (Joseph McCarthy) ไม่เคยต้องถือปืนไปยิงใคร เขาใช้แค่กระดาษเปล่าแผ่นเดียวชูขึ้นฟ้าแล้วปั้นเรื่องว่ามีรายชื่อสายลับคอมมิวนิสต์แฝงตัวอยู่ในกระทรวงการต่างประเทศ

 

เมื่อคำโกหกถูกขยายผล สิ่งที่เกิดขึ้นทันทีคือ “การลอบสังหารทางชื่อเสียง” (Character Assassination) ที่นำไปสู่ “การตายทางสังคม” (Social Death) กว่ากระบวนการตรวจสอบข้อเท็จจริงจะตามทัน คนบริสุทธิ์กว่าหมื่นคนก็ถูกสังคมพิพากษาจนตกงานและสิ้นเนื้อประดาตัวไปแล้ว

 

ที่สำคัญ ลัทธิล่าแม่มดของแมคคาร์ธีได้พรากลมหายใจผู้คนไปจริงๆ แรงกดดันจากการถูกใส่ร้ายป้ายสีอย่างอยุติธรรม บีบให้คนบริสุทธิ์หลายสิบคนต้องจบชีวิตตัวเอง

 

ไม่ว่าจะเป็นวิศวกรอย่าง เรย์มอนด์ แคปแลน ที่ตัดสินใจกระโดดให้รถบรรทุกชน, นักแสดงดัง ฟิลิป โลบ ที่กินยานอนหลับเกินขนาดหลังถูกแบนจนหมดทางทำกิน หรือนักการทูต เฮอร์เบิร์ต นอร์แมน ที่กระโดดตึกหนีข้อกล่าวหาจอมปลอม

 

นี่คือหลักฐานชิ้นเอกว่า ข่าวปลอมสามารถสังหารผู้คนได้โดยที่คนปล่อยข่าวไม่ต้องเปื้อนเลือดแม้แต่หยดเดียว

 

เมื่อใดก็ตามที่สังคมปล่อยให้โครงสร้างการผลิตและขยายผลความเท็จทำงานได้อย่างลอยนวล อาวุธชนิดนี้จะไม่เคยหยุดอยู่แค่การดิสเครดิตทางการเมืองรายวัน แต่มันพร้อมจะถูกอัปเกรดไปสู่ความวิปริตและโศกนาฏกรรมระดับชาติ ดังที่เคยเกิดขึ้นมาแล้วทั่วโลก

 

กรณีที่ชัดเจนที่สุดคือ ฟิลิปปินส์ ซึ่งได้รับฉายาว่าเป็น “ผู้ป่วยหมายเลขศูนย์” ของสงครามข่าวสารยุคดิจิทัล

 

เริ่มตั้งแต่การเลือกตั้งประธานาธิบดีในปี 2016 ของ โรดริโก ดูเตร์เต ที่ใช้เครือข่ายกองทัพโทรลล์ (Troll Army) ประสานงานกับอินฟลูเอนเซอร์ผู้มีคนตามหลักล้านอย่าง โมคา อูซอน (Mocha Uson) และนักการเมือง เพื่อปล่อยข่าวปลอมใส่ร้ายคู่แข่งอย่าง สว. เลย์ลา เด ลิมา ว่าพัวพันพ่อค้ายาเสพติดจนเธอต้องติดคุกฟรีนานหลายปี

 

ทั้งยังปั่นกระแสลดทอนความเป็นมนุษย์จนนำไปสู่การสังหารคนนอกกระบวนการยุติธรรมนับหมื่นศพในสงครามยาเสพติด และใช้ยุทธวิธี “ป้ายสีแดง” (Red-Tagging) ชี้เป้าว่านักสิทธิมนุษยชนเป็นคอมมิวนิสต์จนถูกอุ้มฆ่า

 

แต่ความน่ารังเกียจขั้นสุดของอุตสาหกรรมข่าวปลอมในฟิลิปปินส์ เกิดขึ้นในการเลือกตั้งปี 2022 กับปฏิบัติการ “ฟอกขาวประวัติศาสตร์” ที่ใช้เวลาบ่มเพาะนานนับสิบปี

 

ตระกูลมาร์กอสได้ทุ่มเงินจ้างเครือข่ายอวตารสร้างคอนเทนต์บิดเบือนความจริงนับหมื่นชิ้นบน Facebook, YouTube และ TikTok เพื่อปูทางให้ เฟอร์ดินานด์ “บงบง” มาร์กอส จูเนียร์ ลูกชายของอดีตประธานาธิบดีจอมเผด็จการ เฟอร์ดินานด์ มาร์กอส (ผู้เคยถูกประชาชนลุกฮือขับไล่เมื่อปี 1986) ก้าวกลับขึ้นสู่อำนาจ

 

ขบวนการค้าความเท็จเหล่านี้ช่วยกันลบภาพจำของยุคกฎอัยการศึกอันโหดเหี้ยมที่เต็มไปด้วยการปล้นชาติหลายแสนล้านบาท การซ้อมทรมาน และการสังหารหมู่ประชาชนผู้บริสุทธิ์นับพันศพ แล้วเสกสรรปั้นแต่งเรื่องโกหกชุดใหม่เพื่อหลอกคนรุ่นหลังที่เกิดไม่ทันว่า ยุคมืดของมาร์กอสผู้พ่อคือ “ยุคทองแห่งสรวงสวรรค์” ที่ประเทศมั่งคั่งและสงบสุขที่สุด พร้อมกันนั้นก็ระดมสาดข่าวปลอมและคลิปตัดต่อใส่คู่แข่งอย่าง เลนี โรเบรโด รายวันจนพ่ายแพ้การเลือกตั้ง

 

นี่คือความวิปริตอย่างถึงที่สุดของการใช้ข่าวปลอมที่ไม่เพียงแต่ทำลายคนเป็นในปัจจุบัน แต่ยังข่มขืนความทรงจำของชาติ และเหยียบย่ำซากศพของผู้เสียสละในอดีตได้อย่างหน้าไม่อาย

 

ขยับเข้ามาใกล้บ้านเราอย่าง เมียนมา กองทัพใช้บัญชีอวตารบน Facebook ปลอมเป็นเพจบันเทิงและดาราเพื่อสะสมยอดผู้ติดตาม ก่อนจะทยอยหยอดยาพิษด้วยภาพตัดต่อและข่าวลือว่าชาวโรฮิงญากำลังซ่องสุมอาวุธและข่มขืนหญิงชาวพุทธ

 

เมื่อข้อมูลเท็จถูกปั่นซ้ำๆ ท่ามกลางเสียงโห่ร้องสนับสนุนของมวลชนสายคลั่งชาติ ความเกลียดชังก็ระเบิดออกเป็นปฏิบัติการกวาดล้างในปี 2017 ที่เผาทำลายหมู่บ้านนับร้อย คร่าชีวิตผู้คนไปหลายพันศพ และบีบให้คนกว่า 730,000 ชีวิตต้องหนีตายไร้แผ่นดิน

 

ไม่เว้นแม้แต่ยุคก่อนอินเทอร์เน็ตอย่างเหตุการณ์ใน รวันดา เมื่อปี 1994 สถานีวิทยุ RTLM ก็ทำหน้าที่เป็นศูนย์กระจายข่าวปลอมใส่ร้ายชาวเผ่าทุตซีหลังเหตุเครื่องบินประธานาธิบดีตก ลดทอนความเป็นมนุษย์ด้วยการเรียกคนกลุ่มนี้ว่า “แมลงสาบ” และอ่านป้ายทะเบียนรถชี้เป้าออกอากาศ จนเพื่อนบ้านลุกขึ้นมาคว้ามีดพร้าสับกันเอง นำไปสู่ความตายถึง 800,000 ศพภายในเวลาแค่ 100 วัน

 

โศกนาฏกรรมทั้งหมดนี้ไม่ได้เริ่มต้นด้วยเสียงปืน แต่มันเริ่มต้นในวันที่สังคมเห็นดีเห็นงามกับการใช้ “ความเท็จ” เป็นอาวุธเพื่อเอาชนะทางการเมือง

 

ความย้อนแย้งที่น่าขื่นขันที่สุดในบ้านเรา คือการที่กลุ่มการเมืองซึ่งมักชูธงเรื่องความโปร่งใส ความก้าวหน้า และการต่อต้านปฏิบัติการข่าวสาร (IO) ของรัฐ กลับลงไปเกลือกกลั้วกับวงจร “โฆษณาชวนเชื่อสีดำ” (Black Propaganda) เสียเอง

 

พวกเขาอาจลืมไปว่า ระบอบประชาธิปไตยจะมีค่าก็ต่อเมื่อประชาชนตัดสินใจบนพื้นฐานของความจริง (Informed Consent)

 

การจงใจใช้ข่าวปลอมหลอกลวงประชาชน จึงไม่ต่างอะไรกับการ “ทุจริตการเลือกตั้งทางความคิด” ที่ทำลายพื้นที่ถกเถียงด้วยเหตุผล (Public Sphere) และปล้นเจตจำนงของเจ้าของประเทศอย่างหน้าตาเฉย

 

เราไม่มีวันสร้างประชาธิปไตยที่สะอาดบริสุทธิ์ได้ด้วยเครื่องมือที่สกปรก หากผู้แทนราษฎรยังคงอนุญาตให้ตัวเองใช้มาตรฐานทางศีลธรรมระดับเดียวกับเกรียนคีย์บอร์ด และหากพลเมืองลดสถานะตัวเองจาก “ผู้ตรวจสอบอำนาจ” ลงไปเป็นเพียง “องครักษ์พิทักษ์ความเท็จ”

 

ต่อให้ในการเลือกตั้งครั้งหน้าพรรคที่คุณเชียร์จะชนะถล่มทลายแค่ไหน

สิ่งที่พ่ายแพ้และตายไปเรียบร้อยแล้วตั้งแต่วันนี้ก็คือ “ประชาธิปไตย” นั่นเอง

 

ศิราวุธ ภุมมะกสิกร
คอลัมนิสต์ The Structure

 

#TheStructure
#TheStructureEssay
#ข่าวปลอม #IO #FakeNews

เราใช้คุกกี้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้เว็บไซต์ของคุณ คุณสามารถศึกษารายละเอียดได้ที่ นโยบายความเป็นส่วนตัว และสามารถจัดการความเป็นส่วนตัวของคุณได้เองโดยคลิกที่ ตั้งค่า

ตั้งค่าความเป็นส่วนตัว

คุณสามารถเลือกการตั้งค่าคุกกี้โดยเปิด/ปิด คุกกี้ในแต่ละประเภทได้ตามความต้องการ ยกเว้น คุกกี้ที่จำเป็น

ยอมรับทั้งหมด
จัดการความเป็นส่วนตัว
  • คุกกี้ที่จำเป็น
    เปิดใช้งานตลอด

    คุกกี้ที่มีความจำเป็นสำหรับการทำงานของเว็บไซต์ เพื่อให้คุณสามารถใช้งานเว็บไซต์ได้อย่างเป็นปกติ คุณไม่สามารถปิดการทำงานของคุกกี้นี้ในระบบเว็บไซต์ของเราได้

  • คุกกี้เพื่อปรับเนื้อหาให้เข้ากับกลุ่มเป้าหมาย

    คุกกี้ประเภทนี้จะเก็บข้อมูลต่าง ๆ รวมทั้งข้อมูลส่วนบุคคลเกี่ยวกับตัวคุณ เพื่อให้เราสามารถนำมาวิเคราะห์ และนำเสนอเนื้อหา ให้ตรงกับความเหมาะสมและความสนใจของคุณ

บันทึกการตั้งค่า